Edukacja

Smoki z bajorka….czyli parę słów o traszkach

W stawkach tuż przy naszym Parku żyje mnóstwo fascynujących organizmów. Tydzień temu pisaliśmyo nartnikach, a w tym tygodniu przybliżymy Wam traszki.

Te płazy mogą niektórym przypominać jaszczurki, należące przecież do gadów, ale trzeba pamiętać, że życie traszki związane jest ze zbiornikami wodnymi i zaliczamy je do płazów ogoniastych.

W Tatrach i na Podtatrzu możemy spotkać trzy gatunki traszek: górską, karpacką i zwyczajną. W stawkach pod Krokwią najczęściej mamy do czynienia z traszką karpacką. To tu na wiosnę rozgrywa się jej rozród, a następnie, razem z innymi płazami, migruje ona w głąb Tatr.

Traszka składa jaja w płytkich zbiornikach wodnych. W przeciwieństwie do żab, traszki nie składają skrzeku, a pojedyncze jaja, niekiedy jedynie połączone w sznur. Mama traszka często zawija swoje jaja w liście lub przykleja je do obiektów brzegu czy dna zbiornika.

Kajakarz, pływak czy narciarz?

Czy odwiedzając nasz Park zauważyliście, że pośród lasu znajdują się niewielkie stawki?

To bardzo ciekawe przyrodniczo miejsce, już wkrótce rozpoczniemy budowę nowych instalacji, które pozwolą Wam bezpiecznie, bez naruszenia stawków, podziwiać ten fascynujący mikroświat.

Jak przyjrzycie się stawkom to zobaczycie całe bogactwo flory i fauny z nimi związanej, a jednym ze stworzeń tam bytujących jest nartnik. To ten niby-pająk który chodzi po wodzie!

Nartniki to pluskwiaki, bardzo pospolite w Polsce, zamieszkują zbiorniki wodne, zarówno naturalne jak i sztuczne. Ważne żeby wodabyła stojąc lub bardzo leniwie płynąca. To bardzo ciekawe owady, których budowa ciała sprawia, że mogą biegać po wodzie. Mają wydłużone ciało i trzy pary odnóży. Przednia para jest krótka, chwytna i umiejscowiona pod głową. Odnóża środkowe i tylne są z kolei bardzo długie, a na swych końcach są wyposażone we włoski, które umożliwiają im poruszanie się po wodzie, wykorzystując powierzchniowe napięcie wody. To taka właściwość cieczy, która sprawia że na granicy np. wody i powietrza woda zachowuje się jak napięta błona.

Czy drzewa mają swojego lekarza?

Przechadzając się po naszym Parku lub po reglowym lesie na wiosnę możecie nierzadko usłyszeć charakterystyczny stukot - to oczywiście dzięcioł.

W Tatrach występuje siedem gatunków tego ptaka,jednak wokół naszego Parku można najczęściej spotkać dwa gatunki, które żerują na świerkach -dzięcioła trójpalczastego i dzięcioła dużego.

Ten pierwszy różni się od pozostałych ilością palców, jak wynika z nazwy - ma trzy zamiast czterech, oraz nie ma charakterystycznego czerwonego elementu upierzenia. Upodobał on sobie świerki i to głównie na nich żeruje. Wykorzystuje on jednak drzewa już usychające lub zupełnie umarłe.

Główny, ale nie jedyny składnik jego diety stanowią korniki i ich larwy. Rocznie dzięcioł trójpalczasty zjada ponad pół miliona korników! Szczególnie wiosną i wczesnym latem kusi się jednak i na larwy innych chrząszczy również żyjących pod korą.

Las wokół Tatrzańskiego Parku Edukacyjnego

Czy las wokół Tatrzańskiego Parku Edukacyjnego oraz ten rosnący już w granicach Parku Narodowego to taki las jaki rósł tu setki i tysiące lat temu? Niezupełnie.

Chodząc po dolinach tatrzańskich i odwiedzając nasz Park możecie zauważyć, że w lasach zdecydowanie przeważa świerk. To drzewo iglaste, o bardzo ostrych igłach i szyszkach zwisających z górnych gałęzi. Dziś jest on gatunkiem dominującym w dolnoreglowych lasach Tatr, ale nie zawsze tak było! Świerk w Tatry wkroczył już 9 tysięcy lat temu, po tym jak z Tatr zniknęły lodowce. Przez kilka tysięcy lat był on gatunkiem dominującym dochodzącym do wysokości nawet 1700 m n.p.m., jednak wkrótce w paśmie dolnoreglowym zaczął ustępować miejsca bukom i jodłom.

Puszcza karpacka, czyli właśnie pierwotny typ lasu porastający całe Karpaty jedynie poza tatrzańskim reglem górnym i wyższymi partiami, to las bukowo-jodłowy, gdzie świerk stanowił jedynie domieszkę. Co się stało, że sytuacja się tak diametralnie zmieniła?

Do gry wszedł człowiek. W XVIII i XIX wieku na terenie Tatr bardzo prężnie rozwijał się przemysł - głównie górniczy i hutniczy. Na potrzeby działania kuźni, ale również budowy sztolni i całej infrastruktury zaczęto intensywnie wycinać tatrzańskie lasy, głównie łatwo dostępne dolnoreglowe. Szczególne znaczenie w hutnictwie miał buk, ze względu na swoją kaloryczność. Po ograniczeniu przemysłu górniczego i hutniczego tatrzańskie lasy wciąż wycinane były na potrzeby tym razem przemysłu tartacznego i papierniczego.

Kornik, szkodnik czy lekarz?

Odwiedzając nasz park możecie zwrócić uwagę na to, że znajduje się on w sąsiedztwie lasu, a i na terenie parku staraliśmy się zachować naturalny drzewostan. Jakie drzewa dominują w terenie wokół nas?

To świerki - niektóre piękne i silne, a niektóre już zaatakowane przez kornika, osłabione lub nawet martwe. Uwaga! To jak najbardziej naturalny proces przebudowy drzewostanu.

Poza wycinką drzew zagrażających Waszemu bezpieczeństwu w trakcie odwiedzin w TPE nie walczymy z kornikiem, bo jego działalność jest procesem naturalnym. No właśnie, a kto to jest ten kornik i czy jego działalność w Tatrach i na Podhalu to coś czego powinniśmy się obawiać?

Kornik to niewielki chrząszcz ok. 4,5 mm długości, który potrafi w locie pokonać odległość nawet kilkunastu kilometrów. Ta umiejętność okazuje się przydatna na wiosnę, kiedy kornik kończy okres zimowania i rusza na wyprawę w poszukiwania idealnego miejsca do założenia żerowiska w świerku. Samiec zasiedla drzewa powalone, złamane lub osłabione i drąży w ich korze komorę godową, gdzie zwabia samice. Te z kolei drążą chodniki macierzyste, gdzie składają jaja, a wyklute z nich larwy drążą chodniki larwalne - w ten sposób tworzy się charakterystyczny i bardzo imponujący wzór po wewnętrznej stronie kory, od którego zresztą kornik drukarz wziął nazwę.

Tatry – co, gdzie i jak?

Konstanty Stecki wprowadzając czytelnika do swojej książki o Zakopanem pisze „Mało jest na kuli ziemskiej terenów, gdzie by na tak niewielkim obszarze, jaki zajmują Tatry, znalazło się tyle osobliwości zarówno przyrody martwej …jak i przyrody żywej”

Tatry i otaczające je obszary geograficzne jak Podhale, Spisz, Liptów i Orawa to jedne z najbardziej wysuniętych na południe części Polski.

Należą one do Karpat Zachodnich, które w tym miejscu tworzą naturalną granicę pomiędzy Polska a Słowacją. Tatry zajmują obszar ok. 786 km². To jedyne, na północ od Alp, góry o charakterze alpejskim, lecz z powodu stosunkowo małej powierzchni akumulacyjnej nie występują tu lodowce, dlatego też według niektórych są bardziej niedostępne niż inne góry o podobnej wysokości.

Najczęściej stosuje się podział Tatr na: Tatry Zachodnie (o powierzchni ok. 379 km².), Tatry Wysokie ( o powierzchni ok. 341 km².) oraz Tatry Bielskie (o powierzchni 41 km² leżące jednak w całości na terenie Słowacji).

Kumoterki i Gazdowsko Gońba, co to takiego ?

Jak wielu z Was wie co to Gońba Kumoterska lub po prostu Kumoterki?

Dzisiaj postaramy się⁣ przybliżyć nieco temat tego niezwykle interesującego widowiska folklorystycznego, swoją drogą⁣ wpisanego na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.⁣ Jest to nic innego jak wyścig na śniegu w tradycyjnych drewnianych saniach zaprzężonych w konie,⁣ zwanych kumoterkami.⁣

Prowadzone są one przez kumotra i kumoskę ubranych w tradycyjne stroje⁣ góralskie. Same wyścigi związane początkowo były z ceremonią chrztu świętego – kumoter oraz kumoska to nikt inny jak rodzice chrzestni, wybierani przez rodziców dziecka.

To właśnie oni po obrzędzie chrztu wsiadali w swoje bogato zdobione sanie (stopień zdobienia na saniach świadczył m.in. o bogactwie⁣ lub statusie społecznym) by udać się do karczmy na poczęstunek. Same wyścigi cieszyły się dużym zainteresowaniem w XX w.

Skąd się bierze mleko ?

Większość z nas wie, że od krowy, kozy czy owcy bo głównie z tych zwierząt jest ono pozyskiwane na terenie naszego kraju.

Jednak warto zauważyć, że w różnych rejonach świata używa się również mleka innych gatunków jak choćby koń czy wielbłąd.

Żeby wyjaśnić skąd się bierze, najpierw zauważmy do czego służy.

Jest to substancja wytwarzana w gruczołach mlecznych u wszystkich ssaków i ma ona na celu wykarmienie młodych własnego gatunku.

Kiedy szególnie uważać na lawiny ?

W związku z tym że w Tatrach obecnie obowiązuje 2 stopień zagrożenia lawinowego, czyli tego podczas którego zdarza się najwięcej wypadków, przychodzimy dziś z dawka wiedzy odnośnie lawin.⁣⁣

Co to jest lawina chyba nie trzeba tłumaczyć ale jak rozpoznać zagrożenie lawinowe to już inna kwestia, rośnie ono wraz z wyjściem z granicy lasu w górę, jednak na powstanie wpływa wiele czynników takich jak: obciążenie pokrywy śnieżnej, nachylenie stoku, ekspozycja stoku (na światło), warunki pogodowe – wiatr i temperatura, czynnik ludzki i zwierzęcy, zjawiska akustyczne, dlatego też znajomość przyczyn oraz ryzyka związanego z pojawieniem się lawiny powinno być wręcz obowiązkowe przed wyjściem w góry. ⁣

Stopień zagrożenia lawinowego jest to skala szacująca grubość i stabilność pokrywy śniegu na zboczach gór. Wyróżnia się 5 stopni zagrożenia lawinowego:⁣

Pierwszy stopień zagrożenia lawinowego – niski. Pokrywa śniegu jest stabilna. mogą występować małe lawiny ale głównie na ekstremalnych nachyleniach.⁣

Inteligentny jak gawron ?

W naszym kraju zima już na dobre się zadomowiła.

Czasem wydaje nam się, że w tym okresie opuściło nas wiele niezwykłych gatunków ptaków. Jednak jeden z najbardziej interesujących ptaków na świecie wciąż jest z nami. Tym ptakiem jest pospolity, niezauważany i niedoceniany gawron.

Gawrony należą do najinteligentniejszych istot na ziemi.

Wykazują min. wysoką inteligencje społeczną podobną jak u naczelnych. Jest ona wyższa u gatunków ptaków wchodzących w długotrwałe związki, a gawrony starają się tworzyć pary na całe życie. Możemy nawet zaobserwować pewne formy cementowania tej więzi. Krukowate (a do tych zaliczają się gawrony) przejawiają różnego rodzaju kontakt fizyczny jak np. trzymając dziób partnera w swoim. Przypomina to całowanie się w związkach ludzi i służy tym samym celom. Zrobiono również eksperyment by zobaczyć umiejętność współpracowania gawronów. By otrzymać jedzenie dwa ptaki musiały razem pociągnąć za sznurek. Do tego zadania podchodziły jedynie ptaki, które na co dzień się tolerowały.